ქართული მითოლოგია

ადამიანები ოდითგანვე თაყვანს სცემდნენ ციურ სხეულებს - მზეს, მთვარეს, ვარსკლავებსა და სხვადასხვა ბუნებრივ მოვლენებს. ამას გარდა, ადამიანის საქმიანობის ყოველ სფეროს - მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას, მონადირეობას, ხელოსნობას - თავისი მფარველი ღვთაება ჰყავდა. ადამიანის ცნობიერების ამ პერიოდს მრავალღმერთიანობა, ანუ წარმართობა ეწოდება. ქრისტიანული რელიგიის გავრცელებამდე ქართველ ხალხსაც საკუთარი ღმერთები და გმირები ჰყავდა. მითები მათ შესახებ შემონახულია ძველ წიგნებსა და ზეპირსიტყვიერებაში. სხადასხვა თქმულებები თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. ასე მოაღწიეს ჩვენამდე ქართულმა მითებმა, რომლებიც ძველ ქართულ ღმერთებს ღვთისშვილებსა და გმირებს, ასევე სამყაროს მოწყობას ეხება. თანამედროვე მკვლევარები ამ მითებს იყენებენ მითების შექმნის ბუნების გამოსაკვლევად. ქართული მითოლოგია მეტწილად წარმოდგენილია ზეპირსიტყვიერი ფორმით და მისი მეცნიერული დოკუმენტირება საკმაოდ გვიან დაიწყო (XIX-XX სს.),თუმცა სხვადასხვა წყაროებზე დაყრდნობით შესაძლებელია გარკვეული დოკუმენტური მასალის მოძიება, რაც საშუალებას გვაძლევს უფრო სიღრმისეულად დავინახოთ ქართული მითოლოგიური სამყარო მისი სპეციფიური და მკაფიოდ ინფივიდუალური სახით. ქართულ მითებში ახსნილია სამყაროს დასაბამი და სხვადასხვა ღმერთების, ქალღმერთების, გმირებისა თუ მითიური ქმნილებების ცხოვრებისა და თავგადასავლების დეტალები. ეს ამბები თავდაპირველად ზეპირსიტყვიერად ვრცელდებოდა ზეპირ-პოეტური ტრადიციით, თუმცა ამჟამად ქართული მითები ძირითადად ქართული ზღაპრებიდან თუ სხვა ლიტერატურიდან არის ცნობილი. არსებობს მითი, რომ ნოეს ძის იაფეტის ერთ - ერთ ვაჟს თარში ერქვა. შვილები მასაც ჰყავდა. თარშის ვაჟი თარგამოსი თავისი მრავალრიცხოვანი ოჯახით ჩრდილოეთით წამოვიდა და დასახლდა ორ მთას - არარატსა და მასისს შორის. შემდგომში მან ქვეყანა გაუყო თავის რვა ვაჟს: ჰაოსს, ქართლოსს, ბარდოსს, მოვაკანს, ლეკოსს, ჰეროსს, კავკასოსსა და ეგროსს. ჰაოსს ერგო ამჟამინდელი სომხეთი, ქართლოსს აღმოსავლეთ საქართველო და სამხრეთ - დასავლეთი საქართველოს ნაწილი შავ ზღვამდე, ჰეროსს - აღმოსავლეთ საქართველოს უკიდურესი აღმოსავლეთი, ბარდოსს - თანამედროვე აზერბაიჯანის სამხრეთი ნაწილი, მოვაკანს - აზერბაიჯანის ჩრდილოეთი მხარე, ეგროსს - დასავლეთ საქართველო, ლეკოსსა და კავკასოსს - ჩრდილოეთი კავკასია.

ქართლოსმა მტკვრისა და არაგვის შესართავთან , მაღალ მთაზე ააგოციხე - სიმაგრე, რომელსაც თავისი სახელის მიხედვით ქართლი უწოდა. იმ დროიდან დაუმკვიდრდა ეს სახელწოდება მის საბრძანებელში შემავალ მიწებსაც. ქართლოსს მრავალრიცხოვანი ოჯახი ჰყავდა და სწორედ მისმა გმირმა შვილებმა - გარდაბოსმა, გაჩიოსმა, კახოსმა, კუხოსმა და მცხეთოსმა მისცეს დასაბამი აღმოსავლურ - ქართულ ტომებს. როცა ქართლოსი გარდაიცვალა, იგი დაკრძალეს ქართლის მთაზე. მცხეთოსი სხვებზე უფროსი და მამაცი იყო, ამიტომ დანარჩენი ძმები მას ემორჩილებოდნენ. მისი სასახლე იდგა ქართლის მთაზე, სადაც მან ქალაქი მცხეთა დააარსა.
ქართლოსის ძმების , ეგროსისა და ჰეროსის მიწებზე წარმოიქმნა ეგრისი და ჰერეთი. ეგრისში ცხოვრობდნენ დასავლურ - ქართველური ტომები: მეგრელები, ლაზები, ჭანები. ჰეროსის, კახოსის და კუხოსის შთამომავლებმა კი გართიანების შემდგომ შექმნეს აღმოსავლურ - ქართული ოლქი - კახეთი. მითის თანახმად, ქართველთა წინაპრებად ნოეს შვილიშვილის, თარგამოსის ვაჟები - ქართლოსი, ეგროსი და ჰეროსი ითვლებიან.


რეგისტრაცია